Wetenschappelijke
namen
Linnaeus
De Zweedse natuuronderzoeker
Carl von Linné (Linnaeus) legde in de achttiende eeuw met zijn werk
"Systema Naturae" de basis voor de systematische ordening en wetenschappelijke
naamgeving van planten en dieren.
Alle planten- en diersoorten
worden sinds 1758 voorzien van een uit twee delen bestaande Latijnse of
gelatiniseerde naam, tegenwoordig meestal aangeduid als wetenschappelijke naam.
Gelatiniseerd betekent dat de naam uit andere talen afkomstig is, maar wordt
behandeld (verbuigingen etc.) als Latijn. Bij deze binaire of binominale
nomenclatuur is het eerste gedeelte van de naam de geslachtsnaam (genus) en het
tweede gedeelte het soortsepiteton (epitheton specificum). De twee gedeelten
vormen samen de soortsnaam. Zo is Bellis perennis (geslachtsnaam wordt altijd
met een hoofdletter geschreven) de wetenschappelijke naam voor het Madeliefje;
"Bellis" is de geslachtsnaam en "perennis" het soortsepiteton.
Classificatie
De soort is de fundamentele
eenheid in de classificatie van levende wezens. Soorten worden geplaatst in een
hiërarchisch systeem dat van hoog tot laag de volgende niveaus kent:
Nederlands Wetenschappelijk
Voorbeeld
Soort Species Bellis
perennis
Geslacht Genus Bellis
Familie Familia Compositae
Orde Ordo Campanulales
Klasse Classis Dicotyledones
Afdeling/Stam Divisio/Phylum Spermatophyta
Naast deze hoofdniveaus
kunnen ook tussenniveaus voorkomen zoals subfamilies en een niveau lager dan
soort zoals ondersoort. Al deze niveaus zijn voorzien van een wetenschappelijke
naam. De taxonomische eenheden van dit hiërarchische systeem worden
aangeduid als taxa (enkelvoud
taxon).
De regels voor de correcte
naamgeving (nomenclatuur) van taxa zijn vastgelegd in zogenaamde
"codes":
International Code of
Zoological Nomenclature
International Code of
Botanical Nomenclature
International Code of
Nomenclature of Bacteria and Viruses
International Code of Nomenclature
for Cultivated Plants.
In grote lijnen zijn de
regels voor de verschillende "codes" gelijk, er zijn echter ook
enkele verschillen. Zo is in de zoölogische nomenclatuur een tautoniem (Lutra
lutra voor Otter) toegestaan, maar niet in de botanische nomenclatuur.
De nomenclatuur regels
bepalen (a) of de naam in een geldige publicatie is verschenen, (b) niet in
strijd is met de nomenclatuurregels (= wettig) en (c) de oudste wettige naam is
(= correct). In het laatste geval heeft men te maken met de prioriteitsregel.
Deze regel stelt dat de oudste geldig gepubliceerde naam (vanaf 1758) geldt als
de correcte naam. Men spreekt van synoniemen als een soort onder twee
verschillende namen beschreven is en van homoniemen als twee verschillende
soorten onder dezelfde naam beschreven zijn. Op grond van deze regels moeten
van tijd tot tijd de wetenschappelijke namen aangepast worden.
Ook de verandering in de
taxonomische positie kan een naamswijziging tot gevolg hebben. Op grond van
gewijzigde taxonomische inzichten worden soorten gesplitst, samengevoegd, in
een ander genus geplaatst of van taxonomische rang (niveau) veranderd
(bijvoorbeeld soort wordt ondersoort) en hiermee samenhangend van naam
gewijzigd. Ook de auteursnaam kan daarmee wijzigen. Als een soort in een ander
genus wordt geplaatst wordt de naam van de oorspronkelijke auteur tussen
haakjes geplaatst en de nieuwe auteur daarachter. Bijvoorbeeld
Anthriscus sylvestris (L.)
Hoffm. is de volledige wetenschappelijke naam voor Fluitenkruid.